MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NHÓM KHI DẠY MÔN TOÁN.

Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, tăng cường phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Lấy học sinh làm trung tâm trong các hoạt động dạy học, giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức và tạo mọi điều kiện tốt nhất để mọi học sinh được tham gia vào quá trình học tập giáo viên tổ chức hoạt động học tập giúp học sinh vừa tự lực nắm các tri thức, kĩ năng mới, đồng thời được rèn luyện về phương pháp tự học, được tập dượt phương pháp nghiên cứu. Giáo viên quan tâm vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân và của tập thể học sinh để xây dựng bài học.Kết quả làm việc của từng nhóm đóng góp tích cực vào kết quả chung của bài học. Chính vì vậy nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm là nâng cao hiệu quả học tập của học sinh giúp hoc sinh tự lĩnh hội kiến thức một cách nhanh nhất, chính xác nhất và vận dụng tốt nhất kiến thức đó vào cuộc sống.

1. Đặt vấn đề:

Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, tăng cường phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Lấy học sinh làm trung tâm trong các hoạt động dạy học, giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức và tạo mọi điều kiện tốt nhất để mọi học sinh được tham gia vào quá trình học tập giáo viên tổ chức hoạt động học tập giúp học sinh vừa tự lực nắm các tri thức, kĩ năng mới, đồng thời được rèn luyện về phương pháp tự học, được tập dượt phương pháp nghiên cứu. Giáo viên quan tâm vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân và của tập thể học sinh để xây dựng bài học.Kết quả làm việc của từng nhóm đóng góp tích cực vào kết quả chung của bài học. Chính vì vậy nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm là nâng cao hiệu quả học tập của học sinh giúp hoc sinh tự lĩnh hội kiến thức một cách nhanh nhất, chính xác nhất và vận dụng tốt nhất kiến thức đó vào cuộc sống.

Xuất phát từ những lí do trên, để nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm khi vận dụng vào dạy học môn Toán nhằm gây hứng thú trong học tập cho HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn đạt hiệu quả cao hơn, tôi mạnh dạn đưa ra:   Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm khi dạy môn toán.

* Thuận lợi:

Thông qua hoạt động nhóm, các em được rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp.

HS có điều kiện học hỏi lẫn nhau, phát huy vai trò trách nhiệm, tính tích cực trên cơ sở làm việc và hợp tác.

Học sinh được hình thành và phát triển các mối quan hệ qua lại trong học sinh, đem lại bầu không khí đoàn kết, giúp đỡ, tin tưởng lẫn nhau trong học tập. Tổ chức học tập theo nhóm còn giúp các em nhút nhát, khả năng giao tiếp, diễn đạt kém có điều kiện được rèn luyện, tập luyện từ đó khẳng định bản thân trong môi trường hoạt động nhóm.

* Khó khăn:

Đối với các môn học khác như: Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Tiếng Việt thì học sinh thảo luận nhóm có phần sôi nổi hơn,  nhưng riêng ở môn toán thì hiệu quả thảo luận không đạt được như mong muốn vì việc tìm kiếm, chiếm lĩnh kiến thức của môn Toán đối với HS lớp 3 còn nhiều khó khăn. Hầu hết các em chỉ suy nghĩ rồi ghi kết quả của mình mà thiếu sự hợp tác trong nhóm.

Ngôn từ giao tiếp còn ít nên khi thảo luận chia sẽ ý kiến với nhóm còn hạn chế.

Ý thức tự giác, tự quản trong mỗi nhóm còn hạn chế. Nhóm trưởng chưa biết cách  điều hành được các bạn trong nhóm tập trung thảo luận tốt. Các thành viên trong nhóm chưa tích cực lắng nghe ý kiến của nhau.

Trong nhóm có nhiều trình độ,  học sinh khá và giỏi làm việc tích cực hơn còn những học sinh chậm thì ngại nói, tham gia một cách thụ động, thậm chí có lúc không làm việc trong nhóm mà làm việc riêng.

Nội dung kiến thức của  từng hoạt động, từng bài học không khuôn mẫu, không giống nhau nên nhóm trưởng khó điều hành mà cần phải có sự hướng dẫn gợi mở của giáo viên nên chiếm nhiều thời gian.
     2. Một số giải pháp:

Giải pháp thứ 1: Phát huy vai trò của một nhóm trưởng:

Nhóm trưởng có một vai trò hết sức quan trọng để tiết học thành công hay không. Bởi nhóm trưởng như người giáo viên điều hành các bạn hoạt động nhóm. Xác định được mục tiêu của hoạt động nhóm. Phân công nhiệm vụ cho công bằng giữa các thành viên trong nhóm. Biết cách tổ chức nhóm đôi, nhóm lớn hay hoạt động cá nhân trong nhóm. Một điều quan trọng nữa đó là nhóm trưởng phải biết tự mình làm thế nào để huy động được sự tham gia của mọi thành viên vào giải quyết nhiệm vụ nhóm và phải tạo ra những tương tác đa chiều giữa các thành viên trong nhóm. Hướng dẫn các bạn biết cách tìm kiếm hỗ trợ và giải quyết được một số khó khăn gặp phải. Biết quản lí và sử dụng thời gian hiệu quả, biết sử dụng và bảo quản tài liệu học tập. Biết tổ chức và quản lí công việc. Biết giơ thẻ khi đã hoàn thành công việc và biết giơ thẻ cứu trợ khi không tự giải quyết được công việc.

Chính vì thế giáo viên khích lệ, bồi dưỡng các nhóm trưởng ngay từ đầu năm học về năng lực tổ chức và điều hành nhóm.

Giáo viên cần giúp nhóm trưởng biết cách điều hành nhóm đôi, nhóm lớn, cá nhân trong nhóm và cách điều hành trò chơi học tập từ đó giúp các bạn củng cố lại kiến thức cũ đã học hay tìm tòi tiếp cận với kiến thức mới và vận dụng kiến thức mới đó để làm bài tập, ứng dụng vào thực tế đời sống. Nhằm giúp các bạn hứng thú học tập, nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm, nâng cao hiệu quả học tập của bản thân.

* Giúp nhóm trưởng biết cách điều hành nhóm đôi theo các bước:

      Bước 1: Nhóm trưởng yêu cầu các thành viên đọc thầm nội dung ở hoạt động đó và suy nghĩ tìm cách trả lời, thời gian 1-2 phút.(hoạt động cá nhân trong nhóm)

      Bước 2: Tiến hành thảo luận nhóm đôi. (thời gian tùy theo nội dung của từng hoạt động)

      Bước 3: Nhóm đôi báo cáo nhóm trưởng cặp đôi của tôi đã thực hiện xong nội dung hoạt động đó. Nhóm trưởng tiến hành kiểm tra từng cặp và yêu cầu các cặp khác nhận xét bổ sung hoặc kiểm tra đại diện các cặp đôi chia sẽ.

      Bước 4: Nhóm trưởng báo cáo với thầy cô giáo nhóm mình đã thực hiện xong hoạt động.

* Giúp nhóm trưởng biết cách điều hành nhóm lớn theo các bước:

Ở hoạt động nhóm lớn thì nhóm trưởng phải nắm được phần nào cần điều hành cho các cá nhân đọc thầm, phần nào không cần các cá nhân đọc thầm, trước khi cả nhómcùng tiến hành hoạt động.

Ví dụ: Toán lớp 3  -  Bài 30: Bảng nhân 8

Hoạt động 2:

Bước 1: Nhóm trưởng yêu cầu các thành viên đọc thầm nội dung ở hoạt động 2a định hình cách lập bảng nhân 8, thời gian 1 phút.(hoạt động cá nhân trong nhóm)

Bước 2: Tiến hành thảo luận nhóm lớn dưới sự điều hành của nhóm trưởng. Lưu ý ở đây nhóm trưởng phải như là người giáo viên thứ hai giúp các thành viên trong nhóm hiểu và lập được bảng nhân 8:

  • NT Lệnh lấy ra hai tấm bìa 8 chấm tròn.
  • NT Tám được lấy mấy lần?
  • NT Ta viết phép nhân như thế nào?
  • NT Vậy 8 x 2 bằng mấy?
  • NT Làm thế nào để biết 8 x 2 = 16? Từ đó các bạn mới có cơ sở hình thành các phép nhân tiếp theo để hoàn thành bảng nhân 8.
  • Sau đó NT điều hành thực hiện các yêu cầu tiếp theo.

      Bước 3: Đổi vở hoặc phiếu,…dò bài trong nhóm.

      Bước 4: Nhóm trưởng báo cáo với thầy cô giáo nhóm mình đã thực hiện xong hoạt động.

* Giúp nhóm trưởng biết cách điều hành nhóm chơi trò chơi:

Chơi trò chơi học tập là hoạt động hầu như xuyên suốt trong các bài toán trong chương trình VNEN. Nhóm trưởng tổ chức điều hành chơi trò chơi như thế nào để các thành viên trong nhóm hào hứng khi chơi mà đem lại hiệu quả cao. Hơn nữa nhóm trưởng phải tổ chức để các bạn chơi hết quãng thơi gian đã quy định chứ không để các bạn ngồi chờ hết thời gian. Vì thế phải có nhiều hình thức điều hành cách chơi:

Ví dụ: Bài 30:  Bảng nhân 8.

Hoạt động 1: Chơi trò chơi truyền điện ôn lại bảng chia 7 trong thời gian 5 phút.

- Lần thứ nhất có thể cho các bạn chơi truyền điện nối tiếp đến hết bảng chia 7 nhằm mục đích ôn lại kiến thức.

Em thứ nhất đọc 7: 7 = 1; em thứ 2 đọc 14: 7 = 2;……70 : 7 = 10.

  • Lần thứ hai có thể cho các bạn đố nhau về bảng chia 7 rồi tuyên dương nhằm mục đích tạo hứng thú trong trò chơi.

Em thứ nhất đố 49: 7 = ? ; em được đố trả lời 49: 7 = 7, em đố khẳng định đúng rồi tuyên dương, cứ như thế chơi tiếp…..

Lưu ý: Khi các nhóm trưởng đã nắm được phần việc của mình thì giáo viên phát huy tính sáng tạo và năng động của từng nhóm trưởng đồng thời xây dựng thêm các thành viên khác để luân phiên nhau làm nhóm trưởng.

Giải pháp thứ 2: Phát huy năng lực của ban Hội đồng tự quản.

Hội đồng tự quản nhiệt tình có năng lực chỉ đạo lớp, sẽ giúp các nhóm lên giao lưu trình bày nội dung đã hoạt động giữa các cá nhân, các nhóm nhằm nâng cao chất lượng học, tăng cường phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học sinh. Giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức và tạo mọi điều kiện tốt nhất để mọi thành viên được tham gia vào quá trình học tập. Ngoài ra học sinh còn rèn được tính tự học, tự giác, tự quản, tự đánh giá, tự rèn luyện kỹ năng, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho các em.

Giải pháp thứ 3: Phát huy năng lực các thành viên trong nhóm.

Muốn hoạt động nhóm có hiệu quả thì các thành viên trong nhóm không được tiếp thu thụ động mà phải chủ động làm việc độc lập với tài liệu, thao tác với đồ vật, quan sát trực tiếp, phân tích, so sánh và tương tác với các bạn cùng nhóm, với giáo viên và với cộng đồng. Các nhóm học hiệu quả bởi các thành viên có ý thức tự giác: các em có ý thức tự giác về thời gian, bài vở, tự giác “phát biểu”, tự giác trong quá trình đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, các em phát huy cao độ tinh thần độc lập, suy nghĩ về những vấn đề cần đưa ra học tập nghiên cứu tập thể để việc học nhóm, tổ phát huy được tác dụng.

Vì vậy, học sinh phải phát huy được kĩ năng đọc - hiểu tài liệu, kĩ năng làm việc cá nhân, kĩ năng sử dụng đồ dùng học tập, kĩ năng làm việc hợp tác theo cặp, theo nhóm; cá nhân học sinh biết hợp tác hoạt động nhóm, nhận nhiệm vụ, lên kế hoạch, phân công, đảm nhận trách nhiệm, các thành viên phối hợp với nhau để hoàn thành tốt công việc của nhóm. Từ đó các thành viên trong nhóm đã mạnh dạn, linh hoạt và sáng tạo hơn trong học tập, tư duy độc lập, hợp tác nhóm để phát hiện chiếm lĩnh kiến thức bài học.

Giải pháp thứ 4: Phát huy vai trò của giáo viên:

Mặc dù không soạn giáo án, nhưng đòi hỏi GV phải nghiên cứu nội dung, kiến thức bài học thật kĩ. Giáo viên phải nắm được yêu cầu, nội dung của từng hoạt động, nắm vững các dạng hoạt động nhóm,  nắm vững đặc điểm của nhóm lớn, nhóm nhỏ, những ưu điểm - tồn tại của từng loại nhóm để căn cứ vào đó có thể chọn hoạt động nhóm phù hợp với nội dung bài dạy.

* Ví dụ: Có bài ở TLHDH yêu cầu hoạt động nhóm đôi, nhưng GV thấy nội dung, kiến thức của hoạt động này khó đối với học sinh thì GV phải biết điều chỉnh sang Hoạt động nhóm lớn để có sự hợp tác, chia sẽ của tập thể nhóm.

GV phải giao nhiệm vụ cụ thể, hướng dẫn rõ ràng cho nhóm trưởng.

Giáo viên chỉ là người tổ chức, hướng dẫn các hoạt động, chỉ là người cố vấn gợi mở, khuyến khích và hỗ trợ, cung cấp thêm thông tin cho nhóm này, giải đáp thắc mắc cho nhóm kia, nhắc nhở nhóm này làm việc tích cực, hỗ trợ các nhóm có khó khăn bằng cách đặt câu hỏi, hướng dẫn trả lời. Động viên, khuyến khích và khen ngợi các em nhằm tạo không khí phấn khởi, tự tin trong học tập.

Giáo viên phải biết tạo hứng thú trong giờ học, tăng cường việc sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học, các kỹ thuật dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin.

Ví dụ : Bài 30: Bảng nhân 8

Trước khi vào tiết học, GV tổ chức HS chơi trò chơi “Kết bạn”. Các em sẽ biết nếu “kết 4” mà lớp mình có 28 bạn thì sẽ thành lập được 7 nhóm, nếu “kết 5” thì lớp mình sẽ thành lập được 5 nhóm còn dư 3 bạn ( bạn bị dư sẽ bị phạt). Thông qua trò chơi, HS sẽ cảm thấy trò chơi mà mình vừa được tham gia rất gần gũi với bản thân, không chỉ thế trò chơi còn kích thích tính tò mò, khơi dậy hứng thú trong học tập giúp các em muốn tiếp tục được trải nghiệm kiến thức mới, tăng hiệu quả hoạt động trong nhóm.

 3. Kết quả:

Qua quá trình thực hiện tôi đã thu được kết quả nhất định:

Học sinh phát huy tính tự học, sáng tạo, tính tự giác, tự quản, sự tự tin, tinh thần hợp tác nhóm, hứng thú trong học tập để tìm ra kiến thức mới của bài và vận dụng kiến thức đó vào làm bài tập và vận dụng vào cuộc sống.

Học sinh phát huy tốt các kĩ năng: KN giao tiếp, KN hợp tác, kĩ năng điều hành nhóm, điều hành lớp, KN tự đánh giá lẫn nhau trong giờ học….

Tạo điều kiện đẩy mạnh đổi mới PPDH và các hình thức dạy học trên cơ sở tổ chức các hoạt động phát huy tính tích cực, chủ động, khả năng tự học của học sinh. Tăng khả năng thực hành, vận dụng, tích hợp được hoạt động phát triển ngôn ngữ của

học sinh thông qua các hoạt động học tập

Gắn kết giữa nội dung dạy học với đời sống thực tiễn của học sinh, rèn cho các em kĩ năng sống cần có trong thực tế cuộc sống.

Trên đây là một số giải pháp của tôi trong quá trình tổ chức dạy học để nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh và giúp học sinh phát triển các kĩ năng, tự tin mạnh dạn khi giao tiếp chia sẻ tham gia ý kiến.

BBT

Bài viết liên quan